Alauddin Attor


655

Tug‘ilgan sana: 1325 yil
Vafot etgan sana: 1400 Mart 19
Tug‘ilgan joyi: Xorazm
Yo‘nalishlar: O`rta asr arboblari, Faylasuflar

Ala-ad-Din Muhammad ibn Muhammad al-Buxoriy al-Attor (1400 yil vafot etgan) — islom dini arbobi. Xajagan-Naqshbandiy sufiy tariqatining diniy yetakchisi. Shayx, tariqot shayxlar ketma-ketligi oltin zanjirining o‘n yettinchisi. Baxouddin Naqshbandiyning vorisi va muridi.

Tarjimai hol

Alauddin Attorning yosh bolalik chog‘lari haqida ma’lumot mavjud emas. U Xorazmlik bo‘lgani ma’lum. “Attor” taxallusi (aptekachi, attor) uning atir sovdogari oilasidan ekanini anglatadi. Bolaligidayoq Alauddin ota-onasi bilan Buxoroga ko‘chib kelgan. Uning otasi Muhammad Attarning Buxoro bozorida bir qancha sotuv do‘konlariga ega bo‘lgan va o‘smir savdoda ko‘pincha otasiga yordam bergan.

Otasi vafoti vaqtida Alauddin madrasada ta’lim olayotgan edi. Ukalari foydasiga o‘z me’rosidan voz kechib, u o‘z e’tiborini ta’limga qaratdi. Talabalik davrida... Alauddin Baxouddin Naqshbandiyga shogird bo‘lib tushish istagida bo‘lgan va uning qiziga unashtirilib shayxning yuragiga eng qisqa yo‘lni topdi. Kiyovning joni ortida u uxlagan yirtiq buyra va yuvinish uchun ko‘zadan boshqa hech narsa bo‘lmagan, yostiq o‘rnida ishlatgan ikki toshga bosh qo‘ygan holda uxlagan. Ammo Baxouddinni uning o‘tkir aqli, chuqur bilimi va fidokorona turmush tarzi jalb qildi. Allauddin buyuk sheyxning oila a’zosiga aylandi, ammo Naqshbandiyning shogirdi bo‘lishda o‘spirinlik maksimalizmi, xaddan oshiq qiziqqonlik va xaddan ziyod kibr halaqit qilgan. Kiyovining shiddatli fe’l-atvorini tiyish uchun shayx Baxouddin uni madrasani tark etishga va o‘zining uyi Kasri-Xinduvanga ko‘chib o‘tishga majbur qildi. U kiyovini tariqatga boshlagan, ammo har doim muntazam tavadjux (yurakni poklash) o‘tkazgan holda o‘z yaqinida tutgan.

Alauddin Attarning adabiy me’rosi bizning kungacha yetib kelgan, garchan keyingi islomiy ilohiyot maktablarida uning mehnati “Makalat-i Arvax” ga havolalar bor. Alauddin Attarning ko‘p hikmatli gaplari Rashaxat va Nafaxatning ba’zi boblarida, shuningdek Abul-Kasima Muxammada ibn Masuda va Sarvara Mavlailarning nashrlarida foydalanilgan.

Shayx Alauddin Attar o‘z o‘limini o‘zi bashorat qildi, xijr bo‘yicha 802 yilning Rajab oyi boshida o‘zining muridlariga ma’lum qildi. O‘limidan qirq kundan so‘ng uning muridlaridan biriga ayon bo‘lishicha, Muhammad payg‘ambar Alauddin Attar uning qabridan 40 farsaxda ko‘milganlrga himoya qilish (shafoat) huquqini bergan ekan. Shayx Alauddinning mozori Navmin qishlog‘ida joylashgan.

Xato to‘g‘risida ma‘lum qilish Translit