Zokirov Qodir Zokirovich


1578

Tug‘ilgan sana: 1906 Iyun 26
Vafot etgan sana: 1992 yil
Tug‘ilgan joyi: Farg‘ona viloyati
Yo‘nalishlar: Biologlar

Zokirov Qodir Zokirovich (1906 - 1992) - taniqli o‘zbek botanik olimi, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasida (1956 yildan) xizmat ko‘rsatgan fan arbobi, Beruniy nomidagi davlat mukofoti sovrindori.

U 25 iyul 1906 yilda Farg‘ona viloyatining Jalolobod (hozirgi Qirg‘iziston Respublikasining Osh viloyati) qishlog‘ida hunarmand oilasida dunyoga keladi.

1920 yilda yoshlar tashkilotiga kirib, yoshlarning iqtisodiy-huquqiy bo‘limning bo‘lim boshlig‘i vazifasida faoliyatini davom ettiradi.U savodsizlikni kamaytirish maqsadida faol ishtirok etgan.

1932 yili pedagogika akademiyasini muvaffaqiyatli tamomlaydi.

1937-1941 yillarda O‘zbek universitetida dotsent bo‘lib, keyinchalik Saamrqand davlat universitetida “Botanika” kafedrasi mudiri vazifasini vaqtinchalik bajarib turdi.

1941-1943 yillarda O‘rta Osiyo universitetida dotsent bo‘lib, keyinchalik “Botanika” kafedra mudiri lavozimida, 1941-1949 yillarda Toshkent pedagogika institutida faoliyatini davom ettiradi

1943 yilning noyabridan 1952 yilga qadar Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika institutida kafedra mudiri lovozimida ishlagan.

1952-1956 yillarda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Botanika institutining direktori, 1956-1957 yillarda A.Navoiy nomli O‘zbek universitetida (hozirgi Samarqand) rektor lavozimida, 1957 yilda Q.Z.Zokirov qishloq xo‘jalik fanlar Akademiyasining prezidenti, 1959-1963 yillarda Oliy Majlis deputati, 1963-1966 yillarda M.Ulug‘bek nomli Farg‘ona pedagogika instituti rektori, bu yerda Q.Z.Zokirov ilmiy ish bo‘yicha va malakali kadrlarni tayyorlashni yaxshilash maqsadida ko‘pgina ishlar amalga oshirdi.

U boy pedagogik tajribagan ega. Uzoq yillar mobaynida Toshkent pedagogika institutining botanika kafedrasini boshqarish bilan bir qatorda O‘rtaosiyo Samarqand davlat univerisiteti va Farg‘ona pedagogika instituti botanika kafedralarining ilmiy ishlarida faol ishtirok etgan. U ko‘plab batanikaga oid o‘quv qo‘llanmalar va dasturlar ishlab chiqqan olim sifatida taniqli.

U gulchilik tizimchisi bo‘lib, ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazib, qo‘ziqorin va o‘simliklar qaysi turga, oilaga tegishligini anqilagan.

Qodir Zokirov eng katta e’tiborni O‘rta Osiyoning jo‘g‘rofik nomlanishiga, toponomikaga qaratdi. Shogirdi X.A.Jamolxonov bilan birga botanika terminlarining ilmiy qonun-qoidalarini va zaharli o‘simliklarning o‘zbekcha nomlanish yagona tizimini ishlab chiqdi.

U 1968 yili Beruniy nomidagi Davlat mukofoti bilan taqdirlangan.

U,P.K.Zakirov bilan birgalikda o‘simliklarning yangi global tasniflarini yaratib, shu asosida o‘zining fundamental ilmiy ishini yozgan. Ilmiy ish birinchi marta 1969 ta yilda chop etilgan va 1978 yili to‘ldirilib qayta nashr etilgan. Shuningdek, shogirdi Yu.P.Parpiyev bilan hajmi katta bo‘lmagan, lekin juda zaruriy bo‘lgan “K evolyutsii roda kandim (Calligonum L/)” mavzusidagi ilmiy ishni ham yozgan.

K.Zakirov Botanika Instituti direktori vazifasini bajargan vaqtlarda botanika sohasidagi izlanishlarida resurslarning boshqarish yo‘nalishiga katta e’tibor qaratgan.

Buyuk olim va ajoyib inson Qodir Zokirovich Zakirov1992 yili vafot etgan.

IShLARI

Ilmiy ishlari (139)

• Zarafshon florasi ma’lumotlari. Samarkand, 1941 (O‘zbDU ishlari. Yangi tarkib, № 28, 15-nashr).

• O‘rta osiyo va O‘zbekiston botanika geografiyasida xududlar muammolari . //O‘zSSR FA sessiyasida ilmiy doklad. -1947.- S.47-49

• Sho‘rsevar o‘simliklarning mikroxududlardagi o‘zgarishlari masalasi, "O‘zSSR byulleteni", 1947, № 10;

• O‘rta osiyo botanik geografiya terminologiyasi va xududlar muammolari. Zarafshon vodiysining yuqori tekisliklari. "O‘rta osiyo DU byulleteni", 1947, 25 nashr.

• Zarafshon daryosi florasi va o‘simliklari, 1 b, Toshkent. 1955.

• Adir xududini o‘zlashtirishni ratsional tashkil etish masalasi //Qorako‘l yaylovlaridan ratsional foydalanish va ularni yaxshilash ilmiy ishlanmasi: Tez. Dokl. - Toshkent, 1967. -S. 3-6.

• Muqaddima. //O‘zbekiston yaylov o‘simlik dunyosi va undan ratsional foydalanish yo‘llari. - Toshkent, 1973. - T.2.-S.3.

• SSSR sanoati uchun xom-ashyo o‘simligi sifatida geran ishlatish tavsiyalari. //Ma’lumot №85.-Toshkent: Fan, 1973.-14 s. S.X.Chevrenidi, L.P.Xaidmuxamedov bilan hamkorlikda.

• Ochqoq dasht sho‘rlangan yerlarida qizilmiya yetishtirish tavsiyalari. //Ma’lumot, №86.-Toshkent: Fan, 1973. - 20 s. L.E.Pauzner bilan hamkorlikda.

• Botanika terminlari entsiklopedik lug‘ati. - Toshkent: Fan, 1974. - 296 s. X.Djamalxanov bilan hamkorlikda.

• Botanika.//O‘zbekistonda fan. - Toshkent, 1974. - T.1: Tabiiy fanlar. - S.231-247. D.K.Saidov, I.I.Granitov bilan hamkorlikda.

• [Retsenziya]. //O‘zb. biol. jurn.-1974.-№1. - S.63-64.-Kitobga retsenziya.: Sadikov S.S. Paxta samaradorligi va tez yetishishini oshirish. - Toshkent, 1972. - 324 s. I.A. Imamaliyev, L.G.Arutyunov, D.A. Musayev bilan hamkorlikda.

• O‘simlik tipologiyasi printsiplari. //3-10 iyul kunidagi 12 Xalqaro botanika kongressi taqdim etilgan doklad 1975 g.-L., 1975. - S.185. P.K. Zakirovim bilan hamkorlikda.

Xato to‘g‘risida ma‘lum qilish Translit