Доморяд Александр Петрович


2357

Туғилган сана: 1907 Июл 13
Вафот этган сана: 1975 Июл 23
Тўғилган жойи: Тошкент
Йўналишлар: Математиклар

Александр Петрович Доморяд 1907 йил Тошкент шаҳрида таваллуд топган. У 1930 йил Ўрта Осиё давлат университетини муваффақиятли битириб чиққан. Талабалик чоғларида Тошкент олий ўқув юртларида ўқитувчилик фаолиятини бошлаб юборган, 1931 йил тиним билмай Тошкент университетида ишлаган. 45 йил педагогик фаолияти давомида физика-математика соҳасида (кейинчалик механика-математика) факультетида Александр Петрович талабаларни ўқитиш ва курс ташкил этиш бўйича катта меҳнат сарфлади. Александр Петрович олий математика бўйича умумий ва махсус курслар, гуруҳ назарияси, математик таҳлили, назария сони, геометрик қурилиш назарияси, турли сонларни ҳисоблаш, эҳтимоллик назарияси, махсус курслар,  чизмачилик геометрияси, номография, элементар геометрия ва бошқалар.

У Тошкент давлат университетининг (бугунги Ўзбекистон Миллий Университети) механика-математика факультетининг ҳисоблаш-математика мутахассислигини асос солган қаторида саналади. Мазкур факультетда кўплаб ҳисоблаш-математиклар етишиб чиққан. Бу кафедра яратилишига ўнлаб талабалар ҳисоблаш-математика мавзуларида диплом ишларини А.Петрович қўл остида ҳимоя қилишган.

1959 йилдан-1967 йилгача амалий математика кафедраси мудири сифатида 100 га яқин ҳисоблаш фани бўйича илмий ишлар яратди.

У ўзининг педагогик фаолияти давомида Тошкент давлат университетидан минглаб битирувчи-талабаларни етказиб берди. Улардан бир қанча шогирдлар фан докторлари ва номзодлари чиқди.

Александр Петровичнинг қатор илмий ишлари математика соҳасидаги педагогларга қартилган. Мисол учун 1951 йилдаги «Энциклопедия элементарной математики» (“Элементар математика энциклопедияси”) иккинчи нашри учун у «Численные и графические методы решения уравнений» (“Тенгламаларни сонли ва график усулда ечиш методи”) номли бобини ёзган. «Энциклопедия элементарной математики»(“Элементар математика энциклопедияси”) 1952 йилида немис тилига таржима қилинган. Шунингдек, у Катта Кенгаш Энциклопедиясида «Математические игры»(“Математик ўйинлар”) номли ва Болалар Энциклопедиясида «Счетные приспособления» (“Ҳисоблаш усуллари”) номли мақолалар чоп этган.

Александр Петрович доим қизиқарли математика ҳақида китоб яратиш иштиёқи бўлган. У ниҳоят “Математика ва кўнгилочар ўйинлар” номли қизиқарли китоб яратди (1961). Ушбу китобдан синфдан ташқари математика бўйича қўлланма сифатида фойдаланишди. Бу китобнинг муваффақиятли жиҳати шундаки, у инглиз, немис, француз, литва тилларига таржима қилинган. Бугунги кунда бу китоб нодир саналади.

А.Петрович В.И.Романовский асос солган Тошкент физика-математика жамиятининг фаол аъзоларидан ҳисобланган ва у 1940-1955 йилларда ушбу жамиятнинг котиби ҳамда у ерда илмий-методик ишларни бошқариб борган.

Тўгарак қатнашчилари сони доимий ўсиб, юз нафардан ошиб кетган. Бунинг натижасида тўгаракка қатнашувчилар орасида 7-, 8-, 9-, ва 10-синф ўқувчилари икки тилда ўзбек ва рус тилларидаги тўгарак гуруҳларига бўлиниб сабоқлар ола бошлаган. Тўгарак қатнашувчиларининг кўпчилиги келажакда ўз олдига математика фани йўналишида кетишини мақсад қилишган.

Александр Петрович Тошкент шаҳрида математика фанидан ўтказиладиган олимпиаданинг ташаббусчиси ва ташкилотчиси ҳисобланади. У 24 марта ташкилий қўмита аъзоси, Биринчи ва иккинчи республика олимпиадаси раиси ўринбосари бўлган. Унинг саъй-ҳаракатлари натижаси ўлароқ Республикада математикадан олимпиадалар ўтказиш ҳақиқий анъанага айланди.

Шуни таъкидлаш лозимки, мактаб физика-математика жамиятининг барча ишлари, математика тўгараклари ва ушбу йўналишда ўтказилаётган олимпиадалар беғараз мақсадларни амалга оширилган эди.

Математика соҳасидаги буюк хизматлари, машаққатли педагогик фаолияти учун у «За доблестный труд в ВОВ» (“Иккинчи жаҳон урушида жасур меҳнатлари учун”) ордени ва «Отличник народного просвещения УзССР» (“УзССР халқ таълими аълочиси”) кўкрак нишони билан тақдирланган.

Александр Петрович тарбияли, ширин сўзлиги билан бир қаторда талабчан ва қатъиятли бўлган. Ўз шогирдларига эвазига ҳеч нарса талаб қилмай билимлар берган. У барча билан ёшидан қатъий назар қизиқарли суҳбатлар қурган. Александр Петрович кўп қиррали қобилиятли инсон бўлган. 

Хато тўғрисида маълум қилиш Транслит