Матвиевская Галина Павловна


1660

Туғилган сана: 1930 Июл 13
Тўғилган жойи: Днепропетровск
Йўналишлар: Тарихчилар, Адабиётшунослар, Ўқитувчилар, Математиклар

Гали́на Па́вловна Матвие́вская (1930й. 13 июльда Днепропетровскда туғилган) — математика тарихчиси, шарқшунос,адабиётшунос. Физика-математика фанлари доктори(1969). Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби (1980). Ўзбекистон фанлар Академияси мухбир-аъзоси (1984). Фан тарихи Халқаро академияси аъзоси (1993). Россия ёзувчилар уюшмаси аъзоси.

Абу Райхон Беруний номидаги Давлат мукофоти лауреати. “Оренбург лираси ” мукофоти ва “Капитан қизи” россия мукофоти лауреати(2002). 2000йилдан бери Россия ёзувчилар уюшмаси аъзоси. Оренбург шахрида истиқомат қилади.

Отаси Павел Евменович аспирантурани тугатиб, Чкалов педагогика институтига йўлланма билан Оренбург шахрига кўчиб келишлари лозим эди. Аммо уруш бошланганлиги сабабли онаси билан қочқин сифатида чиқиб кетишга мажбур бўлади. Отаси аспирантурани ўқиган шаҳар Харьковда аллақачон портлашлар бўлаётган эди. Оренбургда Галина 2-темирйўлчилар мактабида 4 синфдан 10 синфгача таҳсил олган. Айнан ана шу мактабда Пелагея Ефремова унда математика фанига бўлган қизиқишини ва билимини ошириб, турли хил сонлар ва формулаларга меҳр уйғотган. 1948 йил мактабни тугатиб ўйлаб хам ўтирмасдан Ленинград Давлат Университетининг математика-механика факультетига ҳужжатларини топширди. Галина Павловна бутун диққатини илм фанга бағишлади. XVIII Леонард Эйлернинг 250-йиллигига Академияда унинг илмий иши, нашр қилинмаган тажрибаларини ўрганиб чиқиш бўйича иш бошланди. Ушбу тадқиқот ишларида университетнинг иқтидорли битирувчиси Галина Матвиевскаяга фаол қатнашиш таклифини билдирди. Эйлер барча ишларини лотин тилида ёзиб қолдирган эди. Галинани онаси немис тили ўқитувчиси бўлганлиги сабабли, Галина лотин тилидан бемалол таржима қила оларди. Тез орада илмий ишлари босилиб чиқа бошлади. У номзодлик диссертациясини омадли йўқлади. Тақдир ёш олимага порлоқ келажак ваъда қилаётган эди.

Кейинчалик тақдир уни ўзбек билан учраштириб, Тошкентга кўчиб келишига сабаб бўлади. Галина албатта, ишни Ўзбекистон фанлар академиясига аъзо бўлишдан бошлайди. 1967 йилда йилда илк китоби “Яқин ва узоқ Шарқ ўрта асрларда рақамларни ўрганиш ” нашрдан чиқди. Галина Шарқ астроном ва буюк математиклар ишларини ўрганиши учун араб ёзувини ўзлаштиришига тўғри келди.

Дунёда араб ёзувидаги математикани ўрганишни ўзлаштира олган олимлар бир нечта ўнликни ташкил этади. Улар орасида Матвиевская ҳам бор, “X-XVIII асрлар Ўрта Осиё олимларининг математик, астрономик ва астрологик илмий ишлари ”, “Абу Райхон Беруний”, “Ал Хоразмий”-каби китоблар муаллифи бўлган Галина Матвиевская Ўзбекистондаги илмий тадқиқотлари натижалари тўғрисида кўплаб рисолалар нашр қилдиртирди. У Абу Райхон Беруний номли Давлат мукофоти лауреати. Унга ССР Ўзбекистон фан арбоби номи берилган. Мана хозирда эса Фанлар Академиясининг мухбир аъзоси ҳисобланади.

1984 йил у Халқаро Фанлар Академиясининг академиги бўлади. 1992 йилда Кембридж университети унга “Йил аёли” номини беради. 1992 йили “Йил одами”.

Матвиевская Париж, Бухарест, Дамаскда бўлиб ўтган халқаро симпозиумлар ва конгрессларда қатнашиб келган. Йиллар давомида Рене Декарт, Альберт Дюрер каби тадқиқотчиларнинг хаёти ва ижодлари билан яқиндан танишиб ўрганиб чиққан.

Шуни таъкидлаб ўтиш керакки, Галина Павловна европанинг деярли барча тилларидаги адабиётларни бемалол ўқий олади. Унинг турмуш ўртоғи ўзбек олими Карим Рахимов 90йиллар охирида вафо этган. Кўп вақт ўтмай унинг онаси хам вафот этади ва Матвиевская Оренбург шахрида Оренбург давлат университетида математикадан дарс бераётган қизини олдига кўчиб кетади. Моддий қийинчиликларда қолган Матвиевскаяга Оренбург Педагогика институти математика кафедрасидан иш таклиф қилишади.

Хато тўғрисида маълум қилиш Транслит